Prawo międzynarodowe dotyczące trustów i Konwencja haska o trustach (1985)

​

Trust prawny to unikalna, potężna koncepcja wywodząca się z angielskiej tradycji prawa zwyczajowego. W zastosowaniu międzynarodowym – poza Zjednoczonym Królestwem – jego ważność i zarządzanie w dużej mierze zależą od historii prawnej lokalnej jurysdykcji oraz, co najważniejsze, od umów międzynarodowych, takich jak Konwencja haska o trustach.

​

Część I: Trust prawne w jurysdykcjach poza Wielką Brytanią

Uznanie i funkcjonowanie trustu common law w jurysdykcjach poza Wielką Brytanią można podzielić na trzy główne kategorie:

​

1. Jurysdykcje common law (przyjazne trustu)

W krajach, których systemy prawne opierają się na angielskim prawie zwyczajowym lub są pod silnym wpływem tego prawa, trust jest w pełni zintegrowaną i uznaną instytucją.

• Przykłady: Stany Zjednoczone, Kanada, Australia, Nowa Zelandia, Hongkong, Singapur i wiele karaibskich centrów finansowych offshore (np. Kajmany, Jersey, Guernsey).

• Status: Trusty podlegają rozbudowanym, szczegółowym przepisom krajowym dotyczącym trustów. Podstawowe zasady rozdziału własności prawnej od rzeczywistej są dobrze ugruntowa

​

2. Jurysdykcje prawa cywilnego (historycznie odporne)

W krajach o korzeniach w tradycji prawa rzymskiego koncepcja trustu – gdzie jedna osoba (powiernik) posiada tytuł prawny, a inna (beneficjent) tytuł słusznościowy – koliduje z zasadą bezwzględnej własności w prawie cywilnym.

• Przykłady: Francja, Niemcy, Włochy, Hiszpania i większość krajów Ameryki Łacińskiej.

• Status: Historycznie rzecz biorąc, jurysdykcje te nie uznawały trustu. Jednak wiele krajów prawa cywilnego przyjęło od tego czasu środki mające na celu uregulowanie trustów, często w odpowiedzi na presję handlową lub poprzez ratyfikację Konwencji haskiej. Niektóre wprowadziły podmioty „podobne do trustów” (np. fundacje, fiducie we Francji lub Treuhand w Niemczech), które osiągają podobne cele finansowe lub związane z ochroną aktywów. Nie są one jednak trustami w rozumieniu prawa zwyczajowego.

​

3. Jurysdykcje mieszane

Kraje te łączą elementy prawa zwyczajowego i cywilnego lub przyjęły specjalne przepisy dotyczące trustów, aby przyciągnąć międzynarodowe finansowanie.

• Przykłady: Szkocja, Republika Południowej Afryki i niektóre kraje Bliskiego Wschodu.

• Status: Uznanie i przepisy różnią się znacznie, często łącząc tradycyjne elementy prawa zwyczajowego z lokalnymi wymogami ustawowymi.

​

Część II: Konwencja haska o prawie właściwym dla trustów i ich uznawaniu (1985)

Konwencja haska o powiernictwie (HTC) to wielostronny traktat mający na celu rozwiązywanie problemów związanych z kolizją przepisów prawnych, które powstają, gdy powiernictwo ma elementy międzynarodowe (np. założyciel mieszka w jednym kraju, aktywa znajdują się w innym, a powiernik w trzecim).

​

1. Zamiar

Głównym celem Konwencji jest:

1. Określenie prawa właściwego: Ustanowienie jasnych reguł regulujących prawo, którego kraju powinno podlegać trustowi.

2. Uznanie: Zapewnienie, że trust utworzony zgodnie z prawem jednego kraju będzie uznawany w innych krajach będących stronami umowy, zapewniając tym samym pewność w transakcjach transgranicznych.

​

2. Kluczowe postanowienia

​

A. Definicja Trustu (Artykuł 2)

Konwencja zawiera funkcjonalną definicję trustu opartą na jego cechach, co pozwala na jego uznanie nawet w jurysdykcjach, w których nie obowiązuje tradycyjne prawo powiernicze. Poniższe czynniki definiują trust:

• Aktywa stanowią odrębny fundusz i nie są częścią majątku osobistego powiernika.

• Tytuł prawny do aktywów przysługuje powiernikowi (lub działa w jego imieniu).

• Powiernik ma prawo i obowiązek zarządzania aktywami zgodnie z warunkami trustu i ponosi odpowiedzialność za ten obowiązek..

​

B. Prawo właściwe (artykuły 6 i 7)

Konwencja kładzie ogromny nacisk na autonomię stron (prawo założyciela do wyboru prawa właściwego):

• Zasada nadrzędna (artykuł 6): Trust podlega prawu wybranemu przez założyciela. Wybór ten musi być wyraźny lub dorozumiany w dokumencie powierniczym.

• Zasada subsydiarna (artykuł 7): W przypadku braku wyboru prawa, trust podlega prawu, z którym jest najściślej związany. Jest to ustalane na podstawie takich czynników, jak miejsce zarządu, położenie aktywów oraz miejsce zamieszkania powiernika.

​

C. Uznanie (artykuł 11)

Trust utworzony zgodnie z prawem określonym w Konwencji podlega uznaniu przez każde państwo będące stroną Konwencji. Uznanie to oznacza co najmniej, że:

• Majątek trustu stanowi odrębny fundusz (oddzielający aktywa trustu).

• Wierzyciele osobiści trustu nie mają prawa dochodzenia roszczeń od aktywów trustu.

• Aktywa trustu nie wchodzą w skład masy upadłościowej trustu w przypadku jego niewypłacalności lub śmierci.

​

3. Ograniczenia i wpływ

• Obowiązujące przepisy: Konwencja nie uchyla obowiązujących przepisów państwa forum, takich jak przepisy dotyczące dziedziczenia (dziedziczenia przymusowego), małżeńskiego ustroju majątkowego ani przepisów regulacyjnych/podatkowych. Jeżeli trust narusza fundamentalną politykę publiczną państwa uznającego, państwo to może odmówić uznania.

• Zakres: Konwencja ma zastosowanie wyłącznie do trustów tworzonych dobrowolnie, w formie pisemnej. Nie obejmuje trustów tworzonych na mocy orzeczenia sądowego (takich jak trusty konstruktywne).

• Skutek: W przypadku państw prawa cywilnego, które ratyfikowały Konwencję (takich jak Włochy i Szwajcaria), traktat zapewnia ramy prawne dla uznania istnienia i skutków prawnych trustów zagranicznych, nawet jeśli nie posiadają one równoważnej instytucji w swoim prawie krajowym.

​

Konwencja haska o powiernictwie jest najważniejszym międzynarodowym instrumentem służącym do rozwiązywania niepewności nieodłącznie związanej z transgranicznymi porozumieniami powierniczymi, pełniąc funkcję pomostu między światem prawa zwyczajowego a światem prawa cywilnego

​​​​​​

​